Return2Sender: van afvalprobleem naar circulair product

Return2Sender heeft een circulaire palletwikkel ontwikkeld die wegwerp-stretchfolie overbodig maakt en de stabiliteit van de lading verhoogt. Dankzij herbruikbaarheid, een lange levensduur en kwalitatieve materialen vermindert het systeem het afval en de CO₂-uitstoot aanzienlijk. Wat begon als een consultancy traject binnen Material Mastery groeide uit tot een eigen start-up.

Met consultancybureau Material Mastery werkten Johan Bonner en zijn collega’s jarenlang aan circulaire projecten voor productiebedrijven. Zo kwamen ze terecht bij een maatwerkbedrijf dat voedingssupplementen verpakt. De ladingen moesten door een palletwissel dubbel in plastic folie gewikkeld worden, met een hoop afval tot gevolg. Daarom begonnen ze na te denken over een herbruikbare palletwikkel.

“Er bestonden geen goede alternatieven voor wegwerpwikkelfolie”, zegt Bonner. “De bestaande oplossingen waren te zwaar, te complex of niet stevig genoeg.” Vanuit hun achtergrond in design en productontwikkeling keken zij anders naar het probleem. “Veel bedrijven denken binnen hun eigen productcategorie. Een dozenfabrikant denkt in dozen, een kunststofbedrijf in bakken. Wij vertrekken vanuit de functie en zoeken daar het juiste materiaal bij.”

Die open blik leidde tot een onverwachte piste: big bags uit de voedingsindustrie. “Die worden vaak na één gebruik verbrand. Wij zagen potentieel om ermee te experimenteren. We ontwikkelden een prototype en na vele testen groeide dat uit tot een functionerende wikkel.” Bij tests op een simulator bleek de wikkel opvallend stevig: tot 0,8g impact op ladingen van 500 kg, ruim boven de EUMOS-norm.

Eerst dachten ze om het gepatenteerde ontwerp te verkopen, maar uiteindelijk richtten ze een eigen start-up op: Return2Sender. Vandaag zetten ze het product in de markt met drie troeven: minder plastic en CO₂-uitstoot, betere ladingstabiliteit en een financieel voordeel. Ze hebben al wikkels verkocht aan kleinere klanten en willen piloten opzetten met grotere bedrijven - onder meer Colruyt en Decathlon tonen interesse.

Ze denken breder dan het product alleen. “Klanten zoeken ook ondersteuning rond CO₂-berekeningen en certificering van ladingszekerheid. We bouwen daarom aan een totaaloplossing. Ook een Europees distributienetwerk is in de maak. Elke gemeente heeft wel industrieterreinen met magazijnen vol palletten, dus er is een grote potentiële markt, maar we hebben iemand nodig om die distributie te doen.” Omdat die uitbouw veel tijd en inspanning vraagt, bouwen ze het consultancybureau af. “Zelf een bedrijf leiden vraagt om een andere werkwijze. Als consultant en ontwerper denk je altijd in functie van de klant. Nu staan we aan de andere kant.”

Voor Bonner bevestigt het traject de rol van design in de logistieksector. “Ik had nooit gedacht dat ik in de verpakkingswereld zou terechtkomen. Maar juist in die sectoren zijn er enorme kansen voor innovatie. Veel problemen zijn logisch, maar blijven onaangeroerd of al jaren op dezelfde manieren aangepakt. Een ontwerper in een markt waar amper ontwerpers rondlopen, kan een groot verschil maken. Designers zoeken een mix tussen de verschillende eigenschappen van een goed product: industrieel produceerbaar, gebruiksvriendelijk, functioneerbaar, duurzaam. Die blik zet veel in gang.”

Bebat: veilige en slimme inzameling van batterijen

Ontwerp- en innovatiebureau Pars Pro Toto analyseerde de inzamelketen van Bebat en ontwikkelde nieuwe containers om batterijen veiliger, efficiënter en gebruiksvriendelijker op te halen. Gepatenteerde stalen vaten en boxen, een slim transportdeksel en een monitoringssysteem zorgen voor een geoptimaliseerd inzamelproces.

Bebat is verantwoordelijk voor de inzameling van batterijen in België, verspreid over 23.000 inzamelpunten in winkels, bedrijven en recyclageparken. Met de opkomst van nieuwe batterijtypes, zoals Li-ion, namen de risico’s in de inzamelketen toe, zoals kortsluiting en oververhitting met mogelijke brand tot gevolg.

“We wilden proactief inspelen op de veranderde inzamelmix”, zegt Hendrik Hendrickx van Bebat. “Samen met Pars Pro Toto, een partner waarmee Bebat al meer dan 15 jaar samenwerkt, hebben we daarom de inzamelketen van A tot Z herdacht. De insteek was veiligheid, maar we namen meteen het hele proces, van inzamelpunt tot recycler, onder de loep. Daarbij kwamen brandrisico's en het verbod op single-use plastics in beeld, net als transport- en opslagveiligheid."

 Op basis van die knelpunten ontwikkelden ze nieuwe inzamelrecipiënten. Thuis kwam er een herbruikbaar doosje met info over veilig batterijen inzamelen. In scholen, winkels en bedrijven vervingen ze het plastic vat door een brandveilig stalen vat met een kleinere inwerpopening, zodat er geen grotere, krachtige Li-ion batterijen in kunnen. Daarnaast is het vat uitgerust met een transportdeksel met overdruksysteem en vlamdovende filter. Via een geïntegreerd IoT-systeem worden temperatuur en vulgraad opgevolgd, met automatische ophaalopdrachten verstuurt naar Bebat. In recyclageparken werden aparte containers voorzien voor grotere batterijen en lithiumbatterijen.

Naast veiligheid was gebruiksgemak en herkenbaarheid belangrijk. Pars Pro Toto dacht mee over vormgeving en communicatie. "Voordat zij begonnen te ontwerpen, gingen ze mee naar de vier types inzamelpunten", zegt Hendrickx. “De look & feel speelde een grote rol, maar ze dachten ook na over veiligheid en efficiëntie. Verder brachten ze ideeën aan over de technische aspecten, de inwerpopening en de vorm daarvan. Zo kwam er een afneembare visuele mantel rond de vaten en een trechtervormige opening die het inwerpen vergemakkelijkt.”

De resultaten zijn duidelijk: de volledige inzamelingsketen is veiliger en efficiënter geworden. Tegelijk heeft Bebat het gedrag van consumenten veranderd: zij leveren meer grote en beschadigde batterijen correct in bij recyclageparken. Daarnaast optimaliseerde Bebat de ophaling dankzij slimme monitoring van de vulgraad. “België behoort tot de landen met de hoogste inzamelpercentages”, benadrukt Hendrickx. “Andere landen kijken naar hoe wij risico’s hebben aangepakt. Daarom richtte Bebat ook Bebat Pro op, dat de nieuwe inzamelrecipiënten internationaal verkoopt - onder meer Canada, Australië, de VS en Europa.”

De volgende stappen zijn al in voorbereiding. “Samen met Pars Pro Toto werken we aan oplossingen voor grotere batterijen en autobatterijen”, zegt Hendrickx. “Ze ontwikkelden ook ons scholenparcours over batterijen en duurzaamheid. Het voordeel van zo'n langdurige samenwerking is dat Pars Pro Toto begrijpt wat batterijeninzameling inhoudt. Het is geen eenmalig ontwerp, maar opgebouwde kennis die in elk nieuw project terugkomt.”

ADPO: van versnipperde processen naar een toekomstbestendige terminal

De maritieme sector is er eentje waar mensen het verschil maken, met vrachtschepen aan vakkennis omdat ze nooit elders aan de slag gingen. Daardoor zit veel operationele kennis in het hoofd van de expert zelf, niet in een bedrijfseigen systeem. Dat was ook het geval bij ADPO, een internationale speler in de opslag en behandeling van vloeibare bulkgoederen in de haven van Antwerpen. Kernprocessen werkten nog met spreadsheets, documenten en losse systemen, die ruimte lieten voor een meer geïntegreerde aanpak. Made Maritime, de maritieme afdeling van innovatiestudio Made, zag daar samen met ADPO een opportuniteit: niet digitaliseren wat er al was, maar de werking herdenken vanuit gebruikers, processen en context.

De samenwerking startte met een grondige kansenanalyse. “We hebben eerst meegelopen op alle afdelingen, van customer service tot cleaning en operations”, vertelt UX-designer Jeroen Nelen. “We brachten in kaart waar tijd verloren ging, waar fouten ontstonden en systemen niet op elkaar aansloten.” Die inzichten vormden de basis voor gerichte verbeteringen.

Een eerste doorbraak zat in het self check-in proces voor vrachtwagenchauffeurs. Waar chauffeurs zich vroeger moesten aanmelden via manuele procedures, ontwikkelde Made een digitale en gebruiksvriendelijke self check-in. Via UX-research en observaties werd het proces ontleed en opnieuw opgebouwd. Prototypes werden getest met chauffeurs aan een touchscreen. "We vroegen hen om hardop te denken: wat zie je, wat verwacht je, waar twijfel je? Met vijf tot tien gebruikers haal je al het merendeel van de problemen eruit." Het resultaat is een intuïtief systeem met duidelijke knoppen, barcode-scans en automatische gegevensinvulling. Honderden chauffeurs gebruiken dagelijks de check-in, met minder fouten en een vlottere doorstroming. Onthaalmedewerkers focussen zich nu op uitzonderingen in plaats van routinewerk, terwijl klanten een beter zicht hebben op de status van hun goederen en transporten.

Ook andere processen hertekenden ze, zoals de reiniging van vrachtwagens en containers. “Die planning en uitvoering verliep vroeger via e-mails, excelbestanden en papieren bonnen die elke dag afgedrukt, doorgegeven en ingevuld moesten worden. Wij bouwden een realtime digitaal systeem waarin klanten, planners, cleaners en operatoren dezelfde informatie delen. Dat verkleint de foutenmarge en versnelt de doorlooptijd.”

De meerwaarde zit daarbij niet alleen in de technologie zelf, maar ook in de manier waarop die tot stand komt. “Veel bedrijven digitaliseren door hun bestaande werkwijze één op één om te zetten in software. Maar dan neem je de inefficiënties mee”, zegt Nelen. “Wij focussen op het doel en kijken we hoe we dat zo frictieloos en efficiënt mogelijk kunnen bereiken. Als iemand klaagt dat hij het koud heeft omdat hij elke dag door de regen fietst, kan je een open haard installeren. Maar eigenlijk heeft die persoon een regenjas nodig. Dat onderscheid is cruciaal.” Daarom start Made niet met programmeren, maar met onderzoek. Via observaties op de werkvloer, één-op-één gesprekken, kwantitatieve bevragingen en data-analyse brengen ze de context en pijnpunten in kaart. Daarna volgen visualisaties en prototypes, die ze testen met eindgebruikers, nog vóór de ontwikkeling. “In de prototyping fase kunnen we makkelijker bijsturen dan wanneer het systeem al gebouwd is.”

De logistiek- en transportsector heeft nog veel te winnen met design, zo toont dit project. "Veel maritieme bedrijven zijn gegroeid, maar hun systemen zijn niet mee geëvolueerd. Data zit verspreid en tools bestaan naast elkaar, bijvoorbeeld na een overname. Alleen al die verbinden en structureren maakt een groot verschil." Met de opkomst van AI wordt dat nog urgenter. "Veel processen kunnen geautomatiseerd worden, maar dan moet je wel je data en processen op orde hebben." Dat vraagt om technische kennis én domeinexpertise. "Onze designers hebben jarenlange ervaring opgebouwd in de maritieme sector", besluit Nelen. "We spreken het jargon, begrijpen de jobs en de context. Dat maakt een groot verschil. Als designer kan je dan sneller verbanden leggen en oplossingen voorstellen die echt werken in de praktijk.”